É unha das conclusións do estudo sobre a presenza do dano cerebral en centros residenciais non específicos.
A Federación Galega de Dano Cerebral (FEGADACE) vén de publicar o ‘Estudo sobre a atención ao DCA en recursos residenciais non específicos galegos’, unha investigación pioneira que permite contar, por primeira vez en Galicia, cunha diagnose cualitativa e cuantitativa do coidado que reciben as persoas do colectivo neste tipo de centros.
O informe, realizado no marco do ‘Proxecto Rumbo: cara a un modelo de autonomía persoal conectada e inclusiva’, parte da necesidade de dispoñer de información que permita establecer actuacións orientadas a resolver a insuficiencia de solucións habitacionais específicas para persoas con discapacidade por dano cerebral adquirido (DCA). Tal e como se demostra neste estudo, estas son derivadas e institucionalizadas en centros residencias de persoas maiores ou de atención a outras discapacidade que non contan cos servizos nin prestacións adecuadas ás súas necesidades de atención, acompañamento e rehabilitación.
Os resultados da investigación, froito de máis dun ano de traballo, parten da enquisa enviada ás 313 residencias, tanto públicas como privadas, existentes en Galicia e que foi respondida por 45 delas. Debido a que só un dos centros, o CPAP de Bergondo, está especializado en DCA, as súas respostas foron excluídas da mostra para evitar distorsións nos resultados.
Malia o pequeno tamaño da mostra, síntoma da dificultade que aínda existe para obter información e conseguir colaboración entre os diferentes actores implicados na atención sociosanitaria, o estudo ofrece datos relevantes para trazar unha aproximación exploratoria das características, distribución e recursos de apoio e atención dispoñibles para o dano cerebral adquirido nos centros residenciais do noso país. A continuación, desgranamos os principais datos.
Prevalencia e distribución xeográfica das persoas con dano cerebral
En total, os centros identifican entre as súas usuarias a 227 persoas con DCA, que supoñen un 5,8% das prazas totais ocupadas das residencias. Cómpre subliñar que o 91% destes centros están dirixidos a atención a persoas maiores e que tan só catro deles están especializados en persoas con discapacidade ou outro colectivo.
En relación á distribución por provincias, repórtanse 64 casos na Coruña (o 5,6% das prazas totais dispoñibles na provincia), 62 casos en Pontevedra (o 5,1%), 51 casos en Ourense (o 6,4%), 50 casos en Lugo (o 6,5%). É importante ter en conta que os territorios coruñés e pontevedrés, cunha menor porcentaxe de casos e de prazas públicas ocupadas por persoas con DCA, son os únicos que contan cunha residencia especializada nesta discapacidasde: a de Alento en Vigo, que forma parte do movemento asociativo de FEGADACE, e o CPAP de Bergondo, que conta con prazas residenciais temporais e é xestionado polo IMSERSO.
Características das persoas residentes con dano cerebral
En consonancia cos datos da Enquisa de Discapacidade, Autonomía Personal e Situacións de Dependencia (EDAD, 2008 e 2020) do INE, a maioría dos centros indican que o DCA dos seus residentes procede dun ictus (o 96,4% dos centros reportan esta casuística) ou dun traumatismo cranioencefálico (o 46,4% indica ter residentes con esta orixe de DCA), sendo o resto de causas os tumores cerebrais, as infeccións cerebrais e as anoxias.
Os rangos de idade sitúan a maior parte das persoas con DCA que viven en residencias por enriba dos 65 anos, sendo esta a franxa etaria predominante no 89% dos centros. Outro 50% das residencias teñen persoas con DCA entre 50 e 65 anos e un 17,8% ten entre 30 e 50 anos. Non constan na enquisa realizada persoas con DCA por debaixo da treintena.
Ademais, tamén é importante sinalar que o 71,4% dos centros contan con algunha persoa que tivo a lesión hai menos de dous anos e que, por tanto, se atopan na fase subaguda do DCA ou iniciando a etapa crónica, en que é imprescindible levar a cabo unha rehabilitación interdisciplinar, centrada na persoa e nas súas necesidades para a mellora da súa calidade de vida, autonomía persoal e independencia.
Atendendo ao tipo de secuelas, a heteroxeneidade tamén evidencia a necesidade de que exista un equipo multidisciplinar e especializado en cada centro. Segundo os datos recompilados as máis habituais son as de tipo cognitivo (96,4%), motor (93%), condutual (64,2%) e orgánico (60,7%), seguidas das de tipo sensorial (57%), emocional (53,6%) e as relacionadas con cambios no nivel de alerta (32%). Porén, o estudo constata que os recursos de apoio e atención dispoñibles nas residencias teñen unha ampla marxe de mellora e de desenvolverse dun maior nivel de especialización.
Características dos servizos de apoio e atención
Se ben o 75% dos centros con residentes con dano cerebral contan con servizos de rehabilitación, non existe información que permita cuantificar o número exacto de profesionais por centro , a intensidade da súa xornada laboral e o seu grao de especialización en DCA.
Ademais, o perfil de profesionais de rehabilitación que se atopa máis habitualmente nas residencias é o de fisioterapia. Presente no 82% dos centros, reflicte a sobredimensión da envergadura das secuelas físicas e motoras sobre o resto de tipoloxías, invisibilizadas e desantendidas. De feito, a presenza de profesionais de disciplinas como logopedia, psicoloxía, neuropsicoloxía, educación social e terapia ocupacional, esenciais na rehabilitación das secuelas asociadas ao DCA, é moi baixa nos centros residenciais.
En canto a outro aspecto fundamental para a calidade das persoas con DCA, o ocio e tempo libre, todos os centros con residentes con esta discapacidade, excepto un, afirman contar con oferta de actividades lúdicas. O dato, a priori positivo, pode levar a engano, pois as respostas amosan que os centros inclúen dentro desta categoría actividades de carácter rehabilitador e terapéutico como musicoterapia, actividades de terapia ocupacional, estimulación cognitiva ou terapia con animais, entre outras. Semella, por tanto, que nalgunhas residencias existe unha concepción errónea e dificultades á hora de diferenciar as actividades terapéuticas das actividades de lecer. Ademais, esta enquisa non permite determinar se estas actividades de ocio son elexidas polo centro ou polas persoas residentes, nin tampouco é posible valorar se son inclusivas e permitan o acceso e participación das persoas con DCA.
Finalmente, cómpre sinalar que o 31% das residencias con persoas con DCA carece de actividades, intervencións e/ou programas dirixidos as súas familias. Naqueles que si ofrecen este tipo de servizos, atópanse sesións de información, asesoramento e información, participación en actividades do centro ou programas de respiro familiar, entre outras. Descoñécese se estes servizos ofrecidos ás familias teñen en conta as particularidades das persoas con dano cerebral adquirido e as necesidades específicas das familias.
A partir dos datos recompilados e analizados neste informe, o equipo técnico de FEGADACE está a traballar na elaboración dun protocolo para a atención de persoas con DCA en centros residenciais non específicos. Nos vindeiros meses, porase en marcha un ciclo formativo sobre o mesmo dirixido a profesionais de residencias non especializadas na discapacidade e agárdase establecer alianzas cos centros interesados para realizar un acompañamento na pilotaxe do protocolo.